J10M

Joue 10 minutes.

Stroomkringen

Draai de draden, sluit de kring en laat de lampjes branden: serie, parallel en kortsluiting, in vierentwintig niveaus.

Vanaf 10 jaar

Een batterij, een koperdraad, een lampje. Er gebeurt niets zolang de draad niet helemaal rondgaat: de stroom vertrekt bij een pool van de batterij, gaat door het lampje en komt terug via de andere pool. Knip de draad op één plek door, en alles gaat uit. Dat is het eerste wat dit spel je laat zien, en het belangrijkste.

De tegels liggen op een rooster. Je tekent niets en je verbindt niets met de hand: je tikt op een tegel en hij draait een kwartslag. Twee buurtegels zijn verbonden als hun aansluitingen tegenover elkaar staan. Aan jou om de gesloten weg te vinden die bij de pluspool vertrekt, langs alles gaat wat nodig is, en terugkomt bij de minpool. Loopt de stroom, dan beginnen kleine lichtende bolletjes over het koper te razen, de gloeidraad warmt op en de werkplaats licht op.

Het spel volgt wat je over elektriciteit leert in de eerste jaren van het middelbaar of voortgezet onderwijs, zonder één formule. Geen volt, geen ampère, geen wet van Ohm: alleen lampjes die je vergelijkt. Eén lampje alleen brandt op volle sterkte; twee lampjes in dezelfde kring branden half; drie branden zwak. Twee aparte takken krijgen elk de volle stroom. En een draad die de twee polen verbindt zonder iets te voeden, doet de zekering smelten in een regen van vonken.

Zoek je een eenvoudige, tastbare manier om het verschil tussen serieschakeling en parallelschakeling te zien, voor de les natuurkunde of, in Vlaanderen, techniek en natuurwetenschappen? Dan is dit het. Het spel volgt geen officieel leerplan, maar het toont precies wat er in een stroomkring gebeurt. Je speelt gratis in je browser, zonder downloaden en zonder account.

Zo speel je

  1. Bekijk het rooster. De batterij is vastgeklonken en beweegt niet: zoek haar pluspool en haar minpool. De lampjes zijn uit, en de draden wijzen alle kanten op.
  2. Tik op een draad om hem te draaien. Elke tik draait hem een kwartslag met de klok mee. Na vier tikken staat hij weer zoals in het begin.
  3. Kijk wat er verandert. Een draad die aan een pool van de batterij hangt, gloeit lichtjes goud: hij staat onder spanning, maar er loopt nog niets door. Zodra de kring sluit, licht de hele stroomkring fel op en beginnen kleine bolletjes stroom van de ene pool naar de andere te razen. Het bleke koper is je beste aanwijzing: het toont hoe ver de draad reikt die aan de batterij hangt, en dus waar je kring onderbroken is.
  4. Sluit de kring. Branden alle lampjes, dan is het niveau gewonnen en verschijnen je sterren.

Vastgeklonken tegels, met vier boutjes in de hoeken, draaien niet: ze horen bij het kader van het niveau. Een schakelaar draait ook niet, maar gaat open en dicht met één tik.

Met het toetsenbord verplaatsen de pijltjestoetsen de cursor van vakje naar vakje, Enter draait de tegel onder de cursor en de spatiebalk zet een schakelaar om. De omlijning van de cursor blijft altijd zichtbaar, en na elke zet meldt een aankondiging voor schermlezers hoeveel lampjes er branden en hoe fel.

De tegels

  • De batterij. Twee polen, aan elke kant één: de plus draagt een kruisje, de min een streepje. De stroom vertrekt bij de plus, gaat de kring rond en komt terug via de min. Ze is in elk niveau vastgeklonken.
  • De rechte draad. Hij verbindt twee tegenover elkaar liggende kanten. Eén tik zet hem van verticaal naar horizontaal.
  • De hoekdraad. Hij verbindt twee naast elkaar liggende kanten: met hem gaat de stroomkring de hoek om.
  • De T-draad. Drie kanten verbonden. Hij dient om een tak te laten vertrekken, of om hem terug te laten komen.
  • De kruisende draad. Twee draden gaan over elkaar zonder elkaar te raken: de verticale en de horizontale blijven twee aparte wegen. Zo kan een kring zichzelf kruisen zonder kortsluiting.
  • Het lampje. Twee aansluitingen met een gloeidraad ertussen. Het brandt als het in een gesloten kring zit die met beide polen van de batterij verbonden is. Eronder zegt een label wat het echt krijgt: vol, half of derde, met een kleine meter. Het staat er in woorden, niet alleen in kleur.
  • Het doorgebrande lampje. Het glas is zwart en de gloeidraad is kapot. Er gaat nooit meer stroom door. In serie zet het de hele kring uit; parallel snijdt het alleen zijn eigen tak af.
  • De schakelaar. Een hendeltje tussen twee contacten. Dicht loopt de stroom, open is de tak onderbroken. Tik erop om hem om te zetten.
  • De motor. Die verschijnt in de laatste wereld. Hij neemt stroom zoals een lampje, maar draait alleen op volle sterkte: deel hem met een lampje op dezelfde tak, en zijn schoepen blijven stilstaan.

Een lampje losdraaien

Dit is het experiment dat leerkrachten in de klas doen, en hier is het een zet in het spel: tik lang op een lampje, druk op de spatiebalk of gebruik de knop Losdraaien, en het komt uit zijn fitting. De stroom kan er dan niet meer door.

  • In serie zet één lampje losdraaien alle andere tegelijk uit: ze zaten in dezelfde kring.
  • Parallel knipperen de andere niet eens: elke tak heeft zijn eigen weg.

Twee niveaus maken daar hun doel van: laat alles branden, draai dan een lampje los en kijk. Daar springt het verschil in één oogopslag in het oog.

Vier werelden, vierentwintig niveaus

De eerste stroomkring

Zes niveaus voor de basisregel: stroom loopt alleen door een gesloten kring. Het eerste win je in twee tikken en dertig seconden, zonder iets te lezen. De volgende maken de kring langer, voegen hoeken toe, en dan een kruisende draad waar de kring zichzelf kruist: je moet zien dat de twee draden van de kruising niets met elkaar te maken hebben.

Aan het einde van deze wereld gaat de zandbak open.

In serie

Zes niveaus waarin alles door dezelfde draad gaat. Twee lampjes in één kring: ze branden allebei, maar minder fel, en hun label zegt “half”. Drie lampjes: “derde”. Dat is precies wat je moet zien en begrijpen, en daarom staat het deel van elk lampje onder het glas.

Dan komen de schakelaars. In serie onderbreekt een open schakelaar alles: zet één hendeltje open en beide lampjes gaan samen uit. Eén niveau verstopt een doorgebrand lampje midden op de weg: herstellen kan niet, dus moet je de stroom langs de andere weg sturen en het links laten liggen. Het laatste vraagt je alles te laten branden en dan een lampje los te draaien: de kring gaat open, en de werkplaats wordt in één klap donker.

Parallel

Zes niveaus met takken. De stroomkring vertrekt bij de batterij, splitst in twee of drie wegen en komt dan weer samen. Elke tak krijgt alles: een lampje alleen op zijn tak brandt op volle sterkte, ook als er andere lampjes naast branden. Elke schakelaar bedient nu alleen zijn eigen tak, en een doorgebrand lampje snijdt de andere niet meer af. Dat is het hele verschil met serie, en daarom zijn de lampen in een huis zo aangesloten.

Eén niveau maakt een tak van blote draad, met niets erin: de twee polen worden verbonden door gewoon koper. De zekering smelt, de batterij zwelt op, er spatten vonken en er stijgt een wolkje rook op. Het is mislukt, het is grappig, en je kunt meteen opnieuw: open die tak en de stroomkring komt weer tot leven.

Het voorlaatste niveau is de vergelijking, en misschien het nuttigste van het hele spel: dezelfde batterij voedt vier lampjes, twee na elkaar en twee elk op hun eigen tak. Alle vier gaan ze tegelijk branden, en de labels beslissen: “half”, “half”, “vol”, “vol”. Het laatste niveau brengt het losdraaien terug, parallel deze keer: de andere blijven branden.

De grote werkplaats

Zes niveaus voor wie al de rest uitgespeeld heeft. De roosters worden zes kolommen breed, de rails zijn vastgeklonken zodat ze niet draaien, en het doel is niet langer alleen “laat alles branden”:

  • twee lampjes op volle sterkte, wat uitsluit dat je ze na elkaar zet;
  • maar één van drie lampjes dat brandt, terwijl er twee dezelfde tak delen;
  • alles laten branden terwijl een tak van blote draad alleen wacht op een fout om de zekering te laten smelten;
  • en de motor, die alleen op volle sterkte draait en dus een tak voor zichzelf nodig heeft.

De norm is daar krap: het spel heeft voor elk niveau het kleinste aantal zetten uitgerekend, en drie sterren betekenen dat je er geen enkele te veel doet.

Sterren en voortgang

Elk niveau telt je zetten: een draai, een schakelaar omzetten of een lampje losdraaien is telkens één zet. Het niveau toont zijn norm, het kleinste aantal zetten waarmee het lukt, in de vorm “3 sterren in …”. Die is uitgerekend, niet geschat, en voor elk van de vierentwintig niveaus nagekeken.

  • Drie sterren: je bent klaar in een aantal zetten gelijk aan de norm, of minder.
  • Twee sterren: tot drie zetten boven de norm.
  • Eén ster: zodra alle lampjes branden.

Eén ster volstaat om het volgende niveau te openen: niemand loopt vast. Maar drie sterren vragen dat je nadenkt voor je tikt, want een hoekdraad of T-draad die een kwartslag te ver gedraaid is, kost drie zetten om terug te zetten. De knop Opnieuw beginnen zet het niveau terug zoals het was en de teller op nul: dat is de juiste reflex zodra je de draad kwijt bent.

Je voortgang en je sterren blijven in je browser, zonder account: je speelt opnieuw wanneer je wilt, en je sterren wachten op je. Is de pagina eenmaal geladen, dan wordt alles in je browser zelf uitgerekend. Je beste oplossingen tellen wel mee voor de ranglijst, die hieronder uitgelegd wordt.

De ranglijst

Elk niveau dat je haalt, levert punten op, en je score op de ranglijst is het totaal van al je niveaus. Latere werelden zijn meer waard: in de eerste wereld krijg je 50 punten voor drie sterren, 40 voor twee en 30 voor één; de tweede wereld telt dubbel, de derde driedubbel en de grote werkplaats viervoudig. Alle vierentwintig niveaus binnen de norm zijn samen 3.000 punten waard.

Elk niveau telt één keer, voor je beste oplossing. Een niveau opnieuw spelen met meer sterren laat je totaal stijgen; het slechter doen kost je niets. Je zetten tellen zoals op het scherm, vanaf je laatste Opnieuw beginnen; boven de 150 zetten telt het niveau niet mee, dus begin opnieuw en de teller gaat terug naar nul. De ranglijst houdt alleen gecontroleerde oplossingen bij: de server speelt elke zet opnieuw af, kwartslag na kwartslag, voordat hij de score aanvaardt. De eerste keer dat je een niveau haalt, vraagt het spel een schuilnaam, en daarna wordt je totaal vanzelf verstuurd, zonder je spel te onderbreken. De zandbak telt niet mee: die heeft geen doel.

De zandbak

Is de eerste wereld uitgespeeld, dan gaat de Zandbak open: een leeg rooster, een palet tegels, en geen enkel doel. Kies een tegel in het palet, tik op een vakje, en hij ligt er. Tik op een gelegde tegel om hem te draaien, tik op een schakelaar om hem om te zetten, en gebruik Weghalen om een vakje leeg te maken.

Het palet bevat elke tegel van het spel, de batterij en de motor inbegrepen, behalve het doorgebrande lampje. Daar experimenteer je echt: zet vier lampjes in serie om te zien hoe ver het licht zakt, en de labels zeggen dan “kwart”; zet er vier parallel om te zien dat ze allemaal op volle sterkte blijven branden; draai er een in het midden los om te zien wat er met de andere gebeurt; of bouw met opzet een kortsluiting, gewoon voor de vonken. Wat je bouwt, wordt bewaard: je vindt het terug bij je volgende bezoek.

Tips

  • Kijk waar het bleke koper stopt. Een draad die aan een pool hangt, staat onder spanning en gloeit zwak. Volg hem vanaf de batterij: waar hij stopt, is je kring onderbroken.
  • De bolletjes stroom liegen nooit. Ze bewegen alleen waar er echt stroom loopt, en hun snelheid toont hoe sterk: traag betekent dat verschillende lampjes de stroom delen. Kijk bij een splitsing goed: één bolletje komt aan, twee vertrekken. De stroom verdeelt zich over de takken, en aan de andere kant komen de twee stromen weer samen. In de gedeelde stam razen ze twee keer zo snel als in elke tak.
  • Lees de labels. “Half” onder twee lampjes betekent dat ze in dezelfde kring zitten. “Vol” onder elk betekent dat elk zijn eigen tak heeft.
  • Begin bij de batterij. Vertrek bij een pool, ga van tegel naar tegel, en vraag je telkens af waar de stroom nu heen kan. De meeste niveaus lossen zich in die volgorde op.
  • Tel je kwartslagen. Een hoekdraad of T-draad die je één stap te ver draait, kost je drie zetten meer; een rechte draad één. Kijk welke stand je nodig hebt voor je tikt.
  • Een zwak lampje is een aanwijzing. Het zegt je dat andere lampjes zijn kring delen. Wilde je parallel, dan zijn je takken geen echte takken.
  • Een kortsluiting los je op met één kwartslag. Zoek de kring die de twee polen verbindt zonder langs een lampje te gaan, en open hem waar je wilt.
  • Vastgeklonken tegels zijn vaste punten. Ze tonen je het kader van de stroomkring die je zoekt: de weg moet erlangs.
  • Opnieuw beginnen kost niets. De teller gaat terug naar nul, en dat is vaak sneller dan tien draaien ongedaan maken. Je kunt ook het overzicht van de Niveaus openen en een niveau herspelen dat je al gehaald hebt om de regel op te frissen, en dan terugkomen.

Leer je graag door te doen, probeer dan Logische poorten en Programmeer de robot, of bekijk alle educatieve spellen van de site.

Veelgestelde vragen

Voor welke leeftijd is dit spel over stroomkringen? De eerste wereld speel je vanaf acht of negen jaar, zonder kennis van elektriciteit: het is een buizenpuzzel. De werelden over serie en parallel passen bij wat leerlingen in de eerste jaren van het middelbaar of voortgezet onderwijs leren, en de zandbak boeit iedereen, volwassenen inbegrepen.

Moet ik de wet van Ohm kennen? Nee, en het spel gebruikt ze niet. Het toont geen spanning, geen stroomsterkte in ampère en geen weerstand. Het toont delen die je vergelijkt: vol, half, derde, uit. Zo worden stroomkringen op school ook ingeleid, voor er iets berekend wordt.

Waarom branden twee lampjes in serie minder fel? Omdat ze dezelfde stroom delen, het ene na het andere. Elk krijgt ongeveer de helft van wat één lampje alleen zou krijgen; met drie een derde. Het spel schrijft het onder elk lampje en toont het met de snelheid van de bolletjes stroom.

Wordt het spel moeilijk? Ja, naar het einde toe. De vierde wereld, “De grote werkplaats”, gaat open na de eerste drie: bredere roosters, vastgeklonken tegels die de opbouw beperken, een motor om te laten draaien, en doelen die niet meer alleen over alles laten branden gaan, zoals maar één lampje van de drie, of allemaal op volle sterkte. Drie sterren vragen daar precies het juiste aantal zetten.

Wat is kortsluiting precies? Een weg van draad die de twee polen van de batterij verbindt zonder door een toestel te gaan, hier zonder langs een lampje te komen. Niets remt de stroom af, de batterij loopt in één keer leeg en de zekering smelt. In het spel is het een spectaculaire mislukking; in een huis is het precies wat de zekering of de automaat moet tegenhouden.

Kan een doorgebrand lampje hersteld worden? Nee, het blijft het hele niveau doorgebrand: dat is net de bedoeling. Wat je moet leren, is de stroom langs een andere weg sturen, en zien dat een doorgebrand lampje parallel niemand anders stoort.

Kan ik volledig met het toetsenbord spelen? Ja. De pijltjestoetsen verplaatsen de cursor over het rooster, Enter draait de tegel, de spatiebalk zet een schakelaar om of draait een lampje los, en Escape sluit de panelen. Elk vakje wordt aangekondigd met wat het is, welke kanten het verbindt en zijn deel van het licht, en een meldingszone geeft na elke zet het resultaat.

Wat doe ik als ik vastzit op een niveau? Begin opnieuw: de teller gaat terug naar nul, en je kunt de stroomkring tegel per tegel opnieuw opbouwen vanaf de batterij. Omdat één ster het volgende niveau opent, blokkeert een moeilijk niveau nooit je voortgang.

Is er een ranglijst? Ja: die telt het totaal aan punten van de niveaus die je gehaald hebt, tot 3.000. De vierentwintig niveaus zijn voor iedereen dezelfde, en je speelt ze in je eigen tempo.

Meer educatieve spelletjes

Educatieve spellen
  • Tangram
    Zeven stukken, één silhouet om te vullen: dertien figuren en een album om compleet te maken.
  • Logische poorten
    Plaats de juiste poorten, zet de schakelaars om en laat de lamp de hele waarheidstabel volgen.
  • Klokkijken
    Zet beide wijzers op de gevraagde tijd, van hele uren tot op de minuut, middagtijden inbegrepen.
  • Balansmethode
    Haal weg, voeg toe, deel — maar altijd aan beide kanten. De balans blijft in evenwicht tot x alleen overblijft.
  • Wisselgeld teruggeven
    De klant betaalt te veel: leg het juiste wisselgeld in zijn hand, met zo weinig mogelijk munten en biljetten.
  • Priemfactorboom
    Splits elk getal tot je bij de priemgetallen komt, die oplichten als lantaarns. Acht bomen tegen de klok, alleen of in een wedstrijd.
  • Hoofdrekenen
    Twintig sommen, steeds moeilijker: geef het juiste antwoord, zo snel als je kunt.
  • Jacht door Europa
    Een dief vlucht van stad naar stad. Lees de aanwijzingen, volg het spoor en ontmasker de dader.