J10M

Joue 10 minutes.

Nimspel

Neem om de beurt stokjes en laat het laatste niet aan de vos. Twaalf niveaus om de winnende strategie te leren.

Vanaf 6 jaar

Een rij stokjes op tafel. Tegenover jou een glimlachende vos. Om de beurt neem je stokjes weg; wie het laatste neemt, wint. Meer is het niet. Niets uit het hoofd te leren, niets te lezen, geen verborgen kaart: alles ligt op tafel, en toch bestaat er een manier van spelen die elke keer wint. Het Nimspel is waarschijnlijk het oudste denkspel voor twee spelers waarvan we de volledige oplossing kennen, en precies dat maakt het zo boeiend: je speelt niet tegen het toeval, je speelt tegen een idee dat je nog niet gevonden hebt.

De vos kent dat idee. Nou ja, niet meteen. In het eerste niveau speelt hij maar wat, en hij wordt verslagen zonder het zelfs te merken. Later begint hij na te denken, vergist hij zich ongeveer één keer op drie, en trekt hij een gezicht wanneer hij zijn fout doorheeft. In de laatste niveaus vergist hij zich nooit meer: speel je dan vanaf de eerste zet goed, dan win je; zo niet, dan geeft hij je geen enkele kans meer. Die groeiende kracht maakt het spel de moeite waard: een tegenstander die al vanaf het eerste spel perfect is, leert niemand iets, maar een tegenstander die met je meegroeit, dwingt je om te begrijpen.

Zoek je het Nimspel om online tegen de computer te spelen, een leuke manier om een echte winnende strategie te ontdekken, of een rekenspel dat leert redeneren zonder één vergelijking? Dit spel brengt je, niveau na niveau, van de klassieke 21 stokjes tot het omgekeerde Nim. Gratis, zonder downloaden en zonder account.

Zo speel je

Tik op een stokje: dat stokje en alle stokjes erna, tot het eind van zijn rij, lichten op. Dat is wat je neemt. Ben je tevreden, tik dan op Ik neem; zo niet, tik op een ander stokje en de keuze verandert. Niets ligt vast voor je op de knop drukt, dus je kunt zoveel keuzes uitproberen als je wilt voor je beslist.

Met een toetsenbord gaat het nog sneller: de pijltjestoetsen omhoog en omlaag wisselen van rij, de pijltjestoetsen links en rechts verlagen of verhogen het aantal stokjes dat je neemt, en Enter bevestigt. Het spel speelt helemaal zonder muis, en elke zet wordt aan schermlezers doorgegeven.

Een stokje dat je neemt, verdwijnt niet: het gaat liggen, zwartgeblakerd, met een kopje dat nog rookt, en het blijft waar het was. Zo zie je altijd wat er nog ligt en wat al weg is, en aan de kleur van het verbrande kopje zie je wie het nam, jij of de vos. Het is een klein detail, maar het verandert alles wanneer je achteraf wilt begrijpen hoe het spel kantelde.

Elk niveau toont bovenaan zijn drie regels: hoeveel stokjes je tegelijk mag nemen, of je in één rij moet blijven, en vooral wie er aan het eind wint. Dat laatste draait om in de derde wereld, en dan wordt de balk rood, zodat je het niet vergeet: “wie het laatste stokje neemt, VERLIEST”.

De drie werelden

De 21 stokjes. Eén rij, eenentwintig stokjes, en je neemt er telkens één, twee of drie. Wie het laatste neemt, wint. Dit is de bekendste versie, die je met lucifers aan tafel speelt terwijl je op het dessert wacht. De vier niveaus van deze wereld veranderen de getallen, zodat je geen recept uit je hoofd kunt leren: achttien stokjes waarvan je er tot vier mag nemen, en dan vijfentwintig stokjes tegen een vos die niets vergeeft.

Het spel van Marienbad. Meerdere rijen, en één beperking: je neemt zoveel stokjes als je wilt, maar uit dezelfde rij. De bekendste stelling is die met vier rijen van één, drie, vijf en zeven stokjes. Ze dankt haar naam aan een film uit 1961, L’Année dernière à Marienbad, waarin twee personages het spel steeds opnieuw spelen en een van hen altijd wint. De wereld begint rustig met drie korte rijen, gaat verder met vier rijen, en eindigt met drie rijen tegen een vos die perfect speelt.

Omgekeerd. De regel draait om: wie het laatste stokje neemt, verliest. Alles wat je geleerd hebt, blijft waar tot bijna helemaal op het eind, en wordt fout in de laatste paar zetten. Het is de lastigste wereld, en de meest bevredigende om te doorgronden. Ze begint met één rij, en breidt uit tot vier en vijf rijen tegen een perfecte vos.

Sterren en voortgang

Elk niveau is hoogstens drie sterren waard.

  • Eén ster zodra je wint, op welke manier ook.
  • Twee sterren als je wint zonder één hint te vragen.
  • Drie sterren als je daarbovenop perfect speelde: telkens als de stelling je de kans gaf om de overhand te nemen, deed je dat ook.

Eén ster volstaat om het volgende niveau te openen, en verliezen kost je helemaal niets: de vos viert het luid, met één knop begint het niveau opnieuw, en er wordt niets afgepakt. Via het overzicht van de niveaus kun je naar elk niveau terug dat je al geopend hebt, om de sterren te halen die je nog mist.

Verlies je, dan toont het spel je waar het gebeurde: het eindpaneel zegt bij welke zet je de vos de kans teruggaf, en wat je in de plaats had moeten nemen. Vaak is dat veel vroeger dan je dacht.

Je sterren en de geopende niveaus worden in je browser bewaard. Wissel je van toestel of wis je de gegevens van je browser, dan begint het overzicht van de niveaus weer van nul. Geen probleem: de tweede keer gaat het veel sneller. De twaalf niveaus zijn voor iedereen dezelfde, en je speelt ze in je eigen tempo.

De ranglijst

Elk niveau dat je wint, levert punten op, en je score op de ranglijst is het totaal van al je niveaus. De punten volgen de sterren, en latere werelden zijn meer waard: in de eerste wereld krijg je 50 punten voor drie sterren, 40 voor twee en 30 voor één; de tweede wereld telt dubbel, de derde driedubbel. Alle twaalf niveaus gewonnen zonder hint en zonder misstap zijn samen 1.200 punten waard. Vraag je een hint, dan zakt het niveau naar één ster, dus 30 punten in de eerste wereld en 90 in de derde: dat is de prijs van de uitleg, en niets belet je om later terug te komen en het niveau zonder hulp te winnen.

Elk niveau telt één keer, voor je beste spel. Een niveau opnieuw spelen met meer sterren laat je totaal stijgen; het slechter doen, of verliezen, kost je niets. De ranglijst houdt alleen gecontroleerde spellen bij: de server speelt elke zet van jou opnieuw af, berekent elk antwoord van de vos opnieuw, precies zoals hij het tegen jou speelde, en telt je sterren na voordat hij de score aanvaardt. De eerste keer dat je een niveau wint, vraagt het spel een schuilnaam, en daarna wordt je totaal vanzelf verstuurd, zonder je spel te onderbreken.

De hint, en waarom hij uitlegt

De knop Hint speelt niet zomaar voor je. Hij zet de keuze op de goede zet en zegt je in één zin waarom die goed is: hij laat de vos een veelvoud van vier over, de twee rijen worden gelijk zodat je elke zet kunt nadoen, hij laat een oneven aantal rijen met één stokje over. Na drie of vier hints verschijnt de regel van de wereld vanzelf.

Een hint kost je de tweede en de derde ster van dat spel, maar nooit de sterren die je al gewonnen hebt. Met andere woorden: gebruik hem de eerste keer zonder schuldgevoel, en speel het niveau daarna opnieuw zonder hint.

Aan het eind van elke wereld vat een duidelijk paneel, De strategie, de volledige strategie samen in drie alinea’s, met voorbeelden. Daar wordt het spel een korte wiskundeles, zonder ooit een vergelijking op te schrijven.

Tips en de winnende strategie

  • Tel wat je overlaat, niet wat je neemt. In de versie met één rij kijk je niet naar hoeveel stokjes je neemt, maar naar hoeveel je er overlaat. Dat getal doet je winnen of verliezen.
  • De regel van het aanvullen. Mag je één tot drie stokjes nemen, laat dan altijd een veelvoud van vier over. Vul daarna elke zet van de vos aan tot vier: neemt hij er één, dan neem jij er drie; neemt hij er twee, dan neem jij er twee. De stapel zakt elke ronde met vier, en de vos staat uiteindelijk voor de laatste vier.
  • Verander het doel als de regel verandert. Mag je één tot vier stokjes nemen, dan is het doel niet langer vier, maar vijf. De algemene regel: mag je tot k stokjes nemen, laat dan een veelvoud van k + 1 over.
  • Splits de rijen in pakjes. Met meerdere rijen schrijf je elke grootte als een som van acht, vier, twee en één: zeven is vier plus twee plus één, vijf is vier plus één, drie is twee plus één. Je stelling is goed wanneer elke pakjesgrootte een even aantal keer voorkomt. Wie binaire getallen kent, herkent hier het tweetallig stelsel.
  • Twee gelijke rijen, en je hebt gewonnen. Zodra er nog maar twee even grote rijen over zijn en de vos aan de beurt is, hoef je alleen nog elke zet van hem na te doen in de andere rij.
  • Omgekeerd op één rij: één meer. Mag je één tot drie stokjes nemen en verliest wie het laatste neemt, laat de vos dan 1, 5, 9, 13 of 17 over: een veelvoud van vier, plus één.
  • Omgekeerd op meerdere rijen: let op de rijen met één stokje. Zolang een rij nog minstens twee stokjes heeft, speel je precies zoals in de vorige wereld. Zodra er alleen nog rijen met één stokje over zijn, laat je de vos er een oneven aantal over.
  • Hou de vos in de gaten. Trekt hij een gezicht, dan heeft hij zich net vergist: de stelling is weer winnend voor jou, dus verspil ze niet bij je volgende zet.

Meer denkspellen die logisch redeneren oefenen, vind je bij de educatieve spellen, zoals de Torens van Hanoi en Wolf, geit en kool.

Veelgestelde vragen

Is het Nimspel een kansspel? Nee, helemaal niet. Alles ligt zichtbaar op tafel en niets wordt geloot. Vanuit elke stelling heeft een van de twee spelers een manier van spelen die zeker wint: de hele vraag is wie, en hoe.

Voor welke leeftijd is het? De eerste wereld is te begrijpen vanaf zes of zeven jaar: je moet alleen tot eenentwintig kunnen tellen. De tweede wereld vraagt wat meer geduld, en de derde houdt heel wat volwassenen bezig. In de klas is het een mooie opstap naar redeneren, van de basisschool tot de eerste jaren van de middelbare school.

Speelt de vos vals? Nooit. Hij kijkt alleen naar wat jij ook ziet, en hij volgt dezelfde regels als jij. In de eerste niveaus speelt hij op goed geluk, daarna vergist hij zich ongeveer één keer op drie, en in de laatste niveaus speelt hij perfect. Maar “perfect” betekent niet “onverslaanbaar”: elk niveau begint vanuit een stelling die jij kunt winnen.

Waarom begint de vos soms? Omdat sommige bekende stellingen, zoals één-drie-vijf-zeven, verloren zijn voor wie eerst speelt. Je die geven door jou te laten beginnen, zou oneerlijk zijn: dus opent de vos, en is het aan jou om hem niet meer in het spel te laten komen.

Wat is de misère-regel? Het is de technische naam van de omgekeerde regel uit de derde wereld: wie het laatste stokje neemt, verliest in plaats van te winnen. De strategie blijft bijna dezelfde, behalve in de allerlaatste zetten, en dat “bijna” maakt de wereld moeilijk.

Moet ik goed zijn in wiskunde? Nee. De uitleg van het spel gebruikt alleen veelvouden, paren, en even en oneven getallen. Het verband met wiskunde is echt, Nim is zelfs een klassiek voorbeeld, maar je kunt elk niveau winnen zonder er ooit aan te denken.

Worden mijn sterren ergens bewaard? Ze blijven in je browser, op dit toestel, samen met je beste spel op elk niveau. Er is geen account om aan te maken: een schuilnaam volstaat om op de ranglijst te staan, en alleen je totaal wordt daar met dat van anderen vergeleken.

Is er een ranglijst? Ja: die telt het totaal aan punten van de niveaus die je gewonnen hebt, tot 1.200. De twaalf niveaus zijn voor iedereen dezelfde, en je speelt ze in je eigen tempo.

Werkt het spel op een smartphone? Ja. Je tikt met je vinger op de stokjes, de knop om te bevestigen is groot, en de indeling past zich aan je scherm aan. Op een computer speel je het spel ook volledig met het toetsenbord, met de pijltjestoetsen en Enter.

Meer educatieve spelletjes

Educatieve spellen
  • Tafels oefenen
    Voer een hongerig monster: tik op het fruit met het juiste antwoord en kijk hoe het groeit.
  • Landen op de kaart
    Er wordt een land genoemd: tik het aan op de kaart. 162 landen, alle werelddelen, tien niveaus met sterren.
  • Torens van Hanoi
    Verplaats de toren schijf voor schijf, zonder ooit een grote op een kleine te leggen. Tien niveaus, tot twaalf schijven en vier staven.
  • Plantencel en fotosynthese
    Herken de organellen op een echte schooltekening, zet dan de fotosynthese aan en kijk hoe het blad tot leven komt.
  • Wolf, geit en kool
    De wolf eet de geit op, de geit eet de kool op: zet iedereen over. Twaalf raadsels, en missers die je aan het lachen maken.
  • Stroomkringen
    Draai de draden, sluit de kring en laat de lampjes branden: serie, parallel en kortsluiting, in vierentwintig niveaus.
  • Tangram
    Zeven stukken, één silhouet om te vullen: dertien figuren en een album om compleet te maken.
  • Logische poorten
    Plaats de juiste poorten, zet de schakelaars om en laat de lamp de hele waarheidstabel volgen.