J10M

Joue 10 minutes.

Uitvindingen op volgorde

Zet de grote uitvindingen in de volgorde van de tijd. Drie niveaus, 160 jaartallen.

Vanaf 10 jaar

Iedereen weet dat de boekdrukkunst ouder is dan de telefoon. Bijna niemand kan zeggen of het vaccin tegen hondsdolheid er eerder was dan de eerste auto — er zit amper een jaar tussen. Of de telegraaf er was voor of na de fotografie. Daar draait dit spel om: geen jaartallen opzeggen, maar ze plaatsen. Je krijgt één uitvinding tegelijk, en die schuif je op de juiste plek in een tijdlijn die voor je ogen volloopt.

Het werkt anders dan elke andere quiz op de site. Er zijn geen vier antwoorden om uit te kiezen: er is een opening om te vinden, en het aantal mogelijke openingen groeit met elke kaart die je legt. De eerste kaart krijg je cadeau. De tweede gaat ervoor of erna: twee keuzes. De twaalfde heeft twaalf mogelijke plekken. Zo wordt het spel vanzelf moeilijker, zonder dat de regels veranderen.

En de tijdlijn blijft altijd juist. Een kaart die je op de verkeerde plek legt, blijft daar niet liggen: ze schuift naar haar echte plaats, met een rood kruisje, en haar jaartal verschijnt. Je verliest de punten voor die kaart, niet de juistheid van de tijdlijn. Daardoor leer je door te spelen in plaats van door te herlezen: de fout verbetert zichzelf voor je ogen, en je redeneert over de volgende kaart op een tijdlijn die klopt.

Zoek je een gratis tijdlijnspel over geschiedenis — om je algemene kennis te testen, de geschiedenis van wetenschap en techniek te herhalen, of een familiediscussie over wat er eerst was te beslechten? Dan duurt een spel hier een paar minuten. Op school past het bij de lessen geschiedenis, en in Vlaanderen bij wereldoriëntatie op de basisschool, al volgt het geen officieel leerplan. Je speelt in je browser, zonder downloaden en zonder account.

Zo speel je

De tijdlijn loopt verticaal: het oudste bovenaan, het recentste onderaan. Elke kaart die al ligt, toont haar jaartal in een gekleurd label, met de naam van de uitvinding ernaast. De kleur van het label volgt het tijdperk — oudheid, middeleeuwen, nieuwe tijd, negentiende eeuw, twintigste, eenentwintigste — maar ze zegt niets wat het getal er vlak naast niet al zegt: het is versiering, geen aanwijzing.

Bovenaan het scherm staat de kaart die je moet plaatsen, met de vraag “Waar hoort deze uitvinding?”. De kaart toont de naam van de uitvinding en haar categorie: vervoer, communicatie, geneeskunde, energie, informatica, wetenschap, gereedschap en materialen, dagelijks leven. Ze toont niet haar jaartal — dat is net de oefening.

Om haar te plaatsen pak je de kaart en breng je ze naar de tijdlijn: onder je vinger of je muis gaat een opening open, tussen de twee kaarten waar ze zou belanden, zodat je de plek ziet voor je loslaat. Er zijn drie manieren om een kaart te leggen:

  • Door te slepen. Sleep de kaart naar de plek die je wilt, met je vinger of de muis, en laat los: daar landt ze.
  • Met een tik. Tik op de tijdlijn op de plek die je wilt, zonder te slepen: de kaart gaat erheen. Een veeg die op de tijdlijn begint in plaats van op de kaart, legt niets neer.
  • Met het toetsenbord. De pijltoetsen omhoog en omlaag verschuiven de gekozen plek één stap, Home en End sturen haar naar een van beide uiteinden, en Page Up en Page Down springen drie stappen tegelijk. Enter of de spatiebalk legt de kaart neer.

De drie niveaus

Je kiest het niveau op het startscherm, voor de eerste kaart, en het blijft gelden tot het einde van het spel. Het bepaalt twee dingen: uit welke reeks de uitvindingen getrokken worden, en het minimale verschil tussen twee jaartallen in hetzelfde spel. Die tweede instelling maakt het echte verschil.

  • Kennismaking: acht uitvindingen, allemaal bij de bekendste, en nooit minder dan zestig jaar uit elkaar. De tijdlijn is ruim, de herkenningspunten zijn vertrouwd, en een generatie verschil voel je makkelijk aan. Een spel is 60% van de punten waard.
  • Gevorderd: tien uitvindingen, de helft minder bekend, minstens twintig jaar uit elkaar. Je verlaat de veilige zone van wat je uit het hoofd kent: je moet beginnen te redeneren vanuit de buren. 80% van de punten.
  • Expert: twaalf uitvindingen uit alle honderdzestig van het bestand, de minst bekende inbegrepen, en maar vijf jaar uit elkaar. Op dit niveau worden de laatste decennia van de negentiende eeuw en de naoorlogse jaren gevreesd terrein. Alle punten.

Een makkelijker niveau is niet minder waard: het levert minder punten op, en dat is niet hetzelfde. De drie delen één ranglijst, en het percentage zorgt er net voor dat een perfect spel in Kennismaking niet boven een goed gespeeld spel in Expert eindigt.

Score en ranglijst

Elke kaart die je legt, levert tot 600 punten op, en de schaal zakt in stappen naargelang je verder van de juiste plek ligt:

  • precies goed: 600 punten;
  • één plek ernaast: 400 punten;
  • twee plekken ernaast: 200 punten;
  • drie plekken ernaast of meer: niets voor die kaart.

Eén stap ernaast is niet dezelfde fout als de halve tijdlijn ernaast, en de telling zegt dat ook. Dat is bewust: in een spel over chronologie is “bijna goed” echte kennis.

Van dat totaal haalt het spel één punt per twee seconden af. Tijd telt, maar licht: dit is een denkspel, en een rustig spel mag niet gestraft worden. In een spel Expert van vier minuten kost de klok ongeveer honderdtwintig van de zesduizendzeshonderd punten — genoeg om twee perfecte tijdlijnen te scheiden, niet genoeg om er een race van te maken.

Daarna wordt het totaal omgerekend naar het percentage van het niveau, en het resultaat is een geheel getal, naar beneden afgerond. Het maximum is 2.520 punten in Kennismaking, 4.320 in Gevorderd en 6.600 in Expert.

Je score wordt nooit op je woord geloofd. De server krijgt de reeks van je plaatsingen, speelt het hele spel opnieuw af vanuit het startgetal en rekent het totaal zelf uit. Een spel dat je halverwege laat vallen, komt niet op de ranglijst: de herberekening moet de laatste kaart halen. De beste tijdlijnen staan op de ranglijst van Uitvindingen op volgorde.

Elk spel trekt zijn eigen reeks: een tijdlijn die voor alle spelers gelijk is, zou in drie regels op een forum staan.

Aan het einde verschijnt De tijdlijn van dit spel, van het oudste tot het recentste, met het jaartal van elke uitvinding voluit, haar uitvinder of uitvinders als die te noemen zijn, en het oordeel over je plaatsing. Dat overzicht doet het echte werk: wie het leest, onthoudt de drie jaartallen die hij had omgewisseld. Het verdwijnt niet vanzelf — je sluit het zelf met Bekijk mijn score, en daarmee gaat je score weg.

Tips voor een perfecte tijdlijn

Hou je vast aan eeuwen, niet aan jaren. Niemand onthoudt dat penicilline van 1928 is. Iedereen kan onthouden dat ze van tussen de twee wereldoorlogen is, en dat volstaat om haar tussen de televisie en het nylon te leggen.

Redeneer via technische afhankelijkheden. Een uitvinding heeft de vorige nodig. De microprocessor kan niet voor de transistor komen. De gemotoriseerde vlucht niet voor de verbrandingsmotor. De kleurenfotografie niet voor de fotografie. Ontglipt je een jaartal, zoek dan wat het voorwerp nodig had om te bestaan.

Gebruik de buren die al liggen. Dat is het voordeel van een tijdlijn boven een quiz: de jaartallen van de kaarten die al liggen, staan erbij. Je hoeft nooit een jaartal uit het niets te raden, alleen te vergelijken met twee herkenningspunten.

Pas op voor het einde van de negentiende eeuw. Dat is het drukste stuk van de hele tijdlijn. Telefoon, fonograaf, gloeilamp, auto, cinematograaf, röntgenstralen, radioactiviteit: zeven grote uitvindingen in twintig jaar. In Expert wordt daar een spel gewonnen of verloren.

En voor de naoorlogse jaren. Transistor, DNA, satelliet, geïntegreerde schakeling, laser: dezelfde dichtheid, een ander decor. Een handig herkenningspunt: de transistor is van 1947, de structuur van het DNA van 1953, de eerste kunstmatige satelliet van 1957.

Jaartallen bij benadering dragen een tilde. Een label met ~3500 v.Chr. duidt een jaartal aan dat de bronnen maar op een paar eeuwen na geven; in het overzicht aan het einde staat dan voluit “ca. 3500 v.Chr.”. Het spel vraagt je nooit om twee benaderende jaartallen te scheiden waarvan de marges elkaar overlappen: dat garandeert de trekking, het wordt niet aan het toeval overgelaten.

Zet je graag dingen op volgorde, probeer dan Het zonnestelsel, dat dezelfde tijdlijn gebruikt, of bekijk de educatieve spellen.

Veelgestelde vragen

Moet ik jaartallen uit het hoofd kennen? Nee, en daar gaat het net om. Je moet dingen op volgorde kunnen zetten, en dat is een andere vaardigheid — en veruit de nuttigste. Kennismaking speel je prima met vage herinneringen aan school.

Voor welke leeftijd is het? Kennismaking past bij kinderen vanaf negen of tien jaar: acht beroemde uitvindingen, ruim uit elkaar. Gevorderd en Expert vragen de bagage van een tiener of een volwassene. Alle drie worden ze op dezelfde soort tijdlijn gespeeld, zodat een kind en een ouder hun scores kunnen vergelijken en precies weten waar elk mee te maken had.

Waar komen de jaartallen vandaan? Uit gangbare naslagwerken en encyclopedieën, en alleen jaartallen die niet betwist worden. Een omstreden jaartal wordt weggelaten in plaats van beslecht: de stichting van een oude stad of de ontdekking van het vuur vind je hier niet. Is een jaartal noodzakelijk een benadering — de landbouw, het wiel, het schrift — dan staat de marge in het bestand, en gebruikt het spel die marge om nooit een onbeslisbare vraag te stellen.

Waarom ontbreekt een bepaalde uitvinding? Omdat de lijst er honderdzestig bevat, en er duizend had kunnen bevatten. De criteria: een vast jaartal, een wereldwijde invloed, en een voorwerp of gebeurtenis die je in een paar woorden kunt noemen. Uitvindingen waarvan drie landen de eer opeisen, zijn opzijgelegd.

Kan hetzelfde spel twee keer terugkomen? Elk spel trekt een nieuwe reeks vanuit een nieuw startgetal. Met honderdzestig uitvindingen en twaalf kaarten loopt het aantal mogelijke reeksen in de miljarden: dezelfde zie je geen twee keer.

Wat gebeurt er als ik er helemaal naast zit? De kaart gaat toch naar haar juiste plek, met een rood kruisje, en je scoort er niets voor. Het spel gaat verder, en de tijdlijn blijft juist voor de volgende kaarten. Verliezen kan niet: je kunt alleen laag scoren.

Telt de tijd echt mee? Nauwelijks. Eén punt per twee seconden, terwijl een kaart zeshonderd waard is. Neem de tijd om na te denken; redeneren loont, haasten niet.

Waarom staat de tijdlijn verticaal? Omdat twaalf kaarten naast elkaar op een smartphone elk zo’n vijfentwintig pixels breed zouden zijn, en dat is onleesbaar. Verticaal houdt elke kaart de volle breedte van het scherm voor haar naam, en je duim bereikt elke opening. Het blijft een tijdlijn; alleen de leesrichting verandert.

Meer educatieve spelletjes

Educatieve spellen
  • Het zonnestelsel
    Rangschik de planeten en manen op afstand of op grootte. Drie niveaus, dertig hemellichamen.
  • Organen van het lichaam
    Er wordt een orgaan gevraagd: klik op de juiste plek op de plaat. Tien organen, twee niveaus.
  • Programmeer de robot
    Zet de instructies achter elkaar, start de robot en verzamel alle sterren. Vierentwintig niveaus, lussen inbegrepen, om te leren programmeren.
  • Nimspel
    Neem om de beurt stokjes en laat het laatste niet aan de vos. Twaalf niveaus om de winnende strategie te leren.
  • Tafels oefenen
    Voer een hongerig monster: tik op het fruit met het juiste antwoord en kijk hoe het groeit.
  • Landen op de kaart
    Er wordt een land genoemd: tik het aan op de kaart. 162 landen, alle werelddelen, tien niveaus met sterren.
  • Torens van Hanoi
    Verplaats de toren schijf voor schijf, zonder ooit een grote op een kleine te leggen. Tien niveaus, tot twaalf schijven en vier staven.
  • Plantencel en fotosynthese
    Herken de organellen op een echte schooltekening, zet dan de fotosynthese aan en kijk hoe het blad tot leven komt.