Logische poorten
Plaats de juiste poorten, zet de schakelaars om en laat de lamp de hele waarheidstabel volgen.
Vanaf 10 jaar
Ranglijst
Ranglijst laden…
Links twee hendels, in het midden een lege plek, rechts een lamp. De plek wacht op een poort, en jij kiest welke. Zet er een EN in: de lamp gaat alleen branden als beide hendels omhoog staan. Zet er een OF in: één hendel omhoog is dan genoeg. Zet er de verkeerde in, en de lamp doet het omgekeerde van wat gevraagd wordt.
Meer is het spel niet. Het is geen les elektronica in een raadseljasje: het is een kleine machine met een handvol onderdelen die je bouwt en dan uitprobeert. Je zet de hendels om, de stroom loopt voor je ogen door de draden, elke draad toont de 0 of de 1 die hij draagt, en de lamp gaat aan of blijft donker. Doet je schakeling precies wat gevraagd wordt, voor elke stand van de hendels, dan is het niveau van jou.
Die poorten zijn de bouwstenen waaruit elke processor ter wereld bestaat. Een smartphone bevat er miljarden. Hier plaats je er telkens één tot vier, en dat is ruim genoeg om te begrijpen wat er echt in een chip gebeurt.
Zoek je een gratis spel over logische poorten om online te spelen, om te leren hoe EN, OF en NIET werken (in het Engels AND, OR en NOT), om eindelijk een waarheidstabel te snappen, of om een leerling een tastbare ingang te geven tot de booleaanse logica? Dit spel vraagt geen enkele theorie. Je leert door te bedraden. Zonder downloaden, zonder account, gewoon in je browser.
Zo speel je
Elk niveau bestaat uit drie delen.
Bovenaan de schakeling. Links één, twee of drie hendels, A, B en C. Tik op een hendel om hem omhoog of omlaag te zetten. In het midden de bedrading: draden, soms poorten die al vastzitten, en een of meer lege plekken met een vraagteken. Rechts de lamp.
In het midden de waarheidstabel. Eén rij voor elke mogelijke stand van de hendels, en voor elke rij wat de lamp moet doen: aan of uit. Die tabel, Wat er gevraagd wordt, is de volledige opdracht van het niveau, zwart op wit. Een rij krijgt een groen vinkje zodra je ze uitgeprobeerd hebt en de lamp het juiste deed.
Onderaan de poorten om te plaatsen. De poorten die je in dit niveau mag gebruiken. Tik op een poort om ze te pakken: de lege plekken beginnen te knipperen. Tik dan op een plek, en de poort klikt vast. Van gedachten veranderd? Kies een andere poort en leg ze erover. Om een plek leeg te maken, tik je erop zonder poort in de hand. De knop Alles weghalen maakt alle plekken in één keer leeg.
Test het dan. Zet de hendels in alle richtingen om en kijk naar de lamp. Draden onder stroom worden dikker, kleuren geel en sturen kleine streepjes stroom door hun lengte; draden zonder stroom blijven dun en grijs. Elke draad draagt een klein label met zijn waarde, 0 of 1: je hoeft nooit te raden wat een draad draagt, want hij zegt het je.
Klopt de schakeling, dan neemt het spel het over: het loopt vanzelf alle rijen van de tabel door, een voor een, en je ziet ze allemaal afgevinkt worden. De lamp barst uit in stralen, en het volgende niveau gaat open.
De zes poorten
Je ontmoet ze niet alle zes tegelijk. De eerste wereld stelt ze een voor een voor, en latere niveaus bieden alleen de poorten aan die je nodig hebt.
- EN (AND): brandt alleen als beide draden aan staan. De strengste van het stel.
- OF (OR): brandt zodra minstens één van de twee draden aan staat. Let op: staan ze allebei aan, dan brandt ze ook. Het is niet de “of” van alledag in “thee of koffie?”, waar je er maar één krijgt.
- NIET (NOT): leest één draad en geeft het omgekeerde terug. Eén draad erin, één draad eruit.
- exclusieve OF (XOR): brandt als de twee draden verschillen. Dat is de “thee of koffie”: het een of het ander, nooit allebei.
- NEN (NAND): precies het omgekeerde van EN: ze gaat alleen uit als beide draden aan staan.
- NOF (NOR): precies het omgekeerde van OF: ze brandt alleen als beide draden uit staan.
Elke poort heeft haar eigen omtrek, dezelfde symbolen als in elk handboek: de platte rug en de ronde neus van EN, het puntige schild van OF, de driehoek van NIET, en het kleine rondje dat de omgekeerde versies aanduidt. Na een paar niveaus herken je ze aan hun silhouet, nog voor je de naam leest.
Eén detail is heel belangrijk: in verschillende niveaus komen beide ingangen van een plek van dezelfde draad. Een poort met twee ingangen die je daar zet, krijgt twee keer dezelfde waarde, en zo ontdek je dat een NEN met twee verbonden ingangen precies werkt als een NIET. Dat is geen bedradingsfout. Het is de sleutel tot de laatste wereld.
De drie werelden
De achttien niveaus zijn verdeeld over drie werelden van zes, en elk niveau gaat open zodra je het vorige gehaald hebt.
De poorten, een voor een. Zes niveaus, telkens één plek. Je plaatst een poort, je test ze, je snapt ze. Hier krijgen EN, OF, NIET, NEN, NOF en de exclusieve OF elk hun plaats in je hoofd.
Twee poorten, en De Morgan. De schakelingen worden langer. Je keert een ingang om voor je hem met de andere samenvoegt, je bouwt een NOF na zonder een NOF-poort, en vooral: je komt twee niveaus tegen die dezelfde waarheidstabel langs twee verschillende wegen vragen. “Het omgekeerde van A of B” aan de ene kant, “het omgekeerde van A en het omgekeerde van B” aan de andere. De twee schakelingen zien er zo verschillend mogelijk uit, en toch zijn hun tabellen identiek. Dat heeft een naam, de wet van De Morgan, en je ontdekt ze door ze te bouwen in plaats van ze uit je hoofd te leren. De wereld eindigt met een exclusieve OF, gebouwd uit vier poorten, zonder dat je de poort exclusieve OF mag gebruiken.
Drie ingangen, en de universele poort. Eén hendel meer betekent acht rijen in de tabel in plaats van vier. Je bouwt een “alle drie”, een “een van de drie is genoeg”, een “A en B samen, of C alleen”, en dan een meerderheidsstemming: de lamp moet branden zodra twee van de drie hendels omhoog staan. De laatste twee niveaus trekken het idee door tot het einde: bouw een EN met alleen NEN-poorten, en daarna een exclusieve OF met vier NEN-poorten en verder niets. Daarom heet NEN een universele poort: met haar alleen kun je elke andere poort bouwen, en echte chips worden precies zo ontworpen.
Sterren
Er is geen klok: niets jaagt je op. Wat het spel telt, zijn de poorten die je plaatst.
Drie sterren als je nooit een poort voor niets geplaatst hebt, dus als elke plek bij de eerste poging de juiste poort kreeg. Twee sterren voor hoogstens twee plaatsingen te veel. Eén ster daarboven. Een poort vervangen telt als een plaatsing; een poort weghalen niet.
Je sterren en je voortgang worden in je browser bewaard. Met de knop Niveaus ga je terug naar elk niveau dat je geopend hebt, om een betere score te proberen. Het spel speel je volledig met aanraking op een smartphone, en volledig met het toetsenbord op een computer: elke hendel, plek en poort is een knop die je met Tab bereikt en met Enter of de spatiebalk indrukt.
De ranglijst
Elk niveau dat je haalt, levert punten op, en je score op de ranglijst is het totaal van al je niveaus. De punten volgen je sterren, en latere werelden zijn meer waard: in de eerste wereld krijg je 50 punten voor drie sterren, 40 voor twee en 30 voor één; de tweede wereld telt dubbel, van 60 tot 100; de derde driedubbel, van 90 tot 150. Alle achttien niveaus zonder één overbodige plaatsing zijn samen 1.800 punten waard.
Elk niveau telt één keer, voor je beste oplossing. Een niveau opnieuw spelen met meer sterren laat je totaal stijgen; het slechter doen kost je niets. De ranglijst houdt alleen gecontroleerde oplossingen bij: de server speelt elke plaatsing opnieuw af, bouwt je schakeling na, controleert de hele waarheidstabel en telt je sterren opnieuw voordat hij de score aanvaardt. Hendels omzetten kost niets, niet op het scherm en niet op de ranglijst: test zoveel rijen als je wilt. De eerste keer dat je een niveau haalt, vraagt het spel een schuilnaam, en daarna wordt je totaal vanzelf verstuurd, zonder je spel te onderbreken.
Logische poorten op school
Logische poorten en waarheidstabellen komen aan bod in lessen informatica, techniek en wiskunde, en ze vormen de basis van de booleaanse logica, genoemd naar de wiskundige George Boole. Hoe en wanneer verschilt van school tot school, in Nederland en in Vlaanderen. Het spel volgt geen lesprogramma, maar het geeft leerlingen precies wat een theorieblad mist: een schakeling die je zelf kunt omzetten, en een tabel die je rij per rij ziet afvinken.
Tips om elk niveau op te lossen
Lees de tabel voor je iets plaatst. Ze zegt je alles. Hoeveel rijen willen de lamp aan? Eén op vier is een EN. Drie op vier is een OF. Twee op vier, op de diagonaal, wanneer de hendels het oneens zijn, is een exclusieve OF. Eén op vier met beide hendels omlaag is een NOF.
Test elke rij, niet alleen de rij die werkt. Dat is de klassieke fout: je zet twee hendels om, de lamp doet het goede, en je denkt dat je gewonnen hebt. Maar het niveau is pas gehaald als alle vier rijen kloppen, of alle acht. De groene vinkjes zijn er om je eerlijk te houden.
Werk terug vanaf de lamp. Zijn er meerdere plekken, begin dan aan het eind: wat moet de lamp krijgen? Ga dan één poort terug. Dat gaat sneller dan van links af lukraak poorten uit te proberen.
Volg de labels. Doet een schakeling niet wat je verwacht, volg dan de nullen en enen draad per draad. De fout springt in het oog op de plek waar een label niet de waarde draagt die je in gedachten had.
Twee ingangen op dezelfde draad zijn een aanwijzing. De schakeling fluistert dat ze een poort wil die maar één ingang nodig heeft, of een poort met twee ingangen die omkeerder geworden is.
Mik bij een tweede poging op drie sterren. Weet je hoe een niveau werkt, speel het dan opnieuw en plaats elke poort maar één keer. Zo controleer je of je echt begreep waarom de schakeling werkt, in plaats van er toevallig op uit te komen.
Meer leerspellen over techniek en programmeren: probeer Stroomkringen en Programmeer de robot, of bekijk alle educatieve spellen.
Veelgestelde vragen
Moet ik iets van elektronica kennen om te spelen? Nee. Geen volt, geen ampère, geen formules. Een draad draagt een 0 of een 1, een poort combineert ze, een lamp gaat aan. Al de rest leer je al spelend.
Voor welke leeftijd is het? Vanaf ongeveer tien jaar speel je het alleen. De eerste niveaus zijn al veel eerder te begrijpen, en de laatste houden een volwassene flink bezig.
Hoe lang duurt een niveau? Een niveau uit de eerste wereld duurt minder dan een minuut. De laatste vragen vijf tot tien minuten nadenken.
Is het nuttig voor school? Ja. Logische poorten en waarheidstabellen komen voor in lessen informatica, techniek en wiskunde. Maar het spel vraagt vooraf geen enkele les: de tabel zegt wat je moet doen, en de draden tonen wat er gebeurt.
Waarom blijft de lamp uit als mijn poort goed is? Omdat ze alleen goed is voor de rij die nu getoond wordt. Zet de hendels om: een andere stand brengt de fout aan het licht. Het niveau is pas gehaald als elke rij van de tabel klopt.
Kun je een niveau op meer dan één manier oplossen? Vaak wel. Alleen de waarheidstabel telt, niet de weg die je nam. Twee niveaus van de tweede wereld zijn zelfs met opzet zo gemaakt dat twee verschillende schakelingen hetzelfde resultaat geven.
Is er een ranglijst? Ja: die telt het totaal aan punten van de niveaus die je gehaald hebt, tot 1.800. De achttien niveaus zijn voor iedereen dezelfde, en je speelt ze in je eigen tempo.
Heb ik een account nodig? Nee, nooit. Niets te installeren, niets te downloaden, geen registratie. Je opent de pagina en je speelt; voor de ranglijst volstaat een schuilnaam.
Meer educatieve spelletjes
Educatieve spellen- Klokkijken
Zet beide wijzers op de gevraagde tijd, van hele uren tot op de minuut, middagtijden inbegrepen. - Balansmethode
Haal weg, voeg toe, deel — maar altijd aan beide kanten. De balans blijft in evenwicht tot x alleen overblijft. - Wisselgeld teruggeven
De klant betaalt te veel: leg het juiste wisselgeld in zijn hand, met zo weinig mogelijk munten en biljetten. - Priemfactorboom
Splits elk getal tot je bij de priemgetallen komt, die oplichten als lantaarns. Acht bomen tegen de klok, alleen of in een wedstrijd. - Hoofdrekenen
Twintig sommen, steeds moeilijker: geef het juiste antwoord, zo snel als je kunt. - Jacht door Europa
Een dief vlucht van stad naar stad. Lees de aanwijzingen, volg het spoor en ontmasker de dader. - Vlaggen van de wereld
Herken de vlag, of zoek de vlag bij het land: twintig rondes, 162 landen. - Hoofdsteden van de wereld
De hoofdstad van een land, of het land van een hoofdstad: twintig rondes tegen de klok.