J10M

Joue 10 minutes.

Torens van Hanoi

Verplaats de toren schijf voor schijf, zonder ooit een grote op een kleine te leggen. Tien niveaus, tot twaalf schijven en vier staven.

Vanaf 6 jaar

Drie staven op een plankje, een stapel schijven van groot naar klein, en één enkele regel: een schijf komt nooit op een kleinere. Je opdracht past in één zin: verplaats de hele toren naar de rechterstaaf, schijf voor schijf. Met drie schijven klinkt het makkelijk. Met acht begrijp je waarom deze puzzel al meer dan honderdveertig jaar beroemd is.

Hier krijg je het spel in tien niveaus, verdeeld over twee werelden. De eerste wereld speel je met drie staven, en de toren groeit telkens met één schijf: drie, vier, vijf, zes, zeven en dan acht. De tweede voegt een vierde staaf toe, en alles verandert: dezelfde toren verplaats je twee of drie keer sneller. Je eindigt met twaalf schijven op vier staven, en eenentachtig zetten als enige horizon.

De teller toont altijd twee getallen: de zetten die je gespeeld hebt, en het theoretische minimum. Dat minimum is geen schatting, maar het resultaat van een exacte berekening die het spel voor elk niveau maakt. Zo weet je altijd of je goed speelt, en hoe ver je van de kortste weg afdwaalt.

Zoek je een gratis spel met de Torens van Hanoi om online te spelen, om het voor je plezier op te lossen, om de beroemde formule van het minimum aantal zetten te begrijpen, of om een leerling te laten zien hoe recursie eruitziet? Dan is dit een rustige manier om het stap voor stap te doen, zonder downloaden en zonder account.

Zo speel je

  1. Tik op een staaf. De bovenste schijf komt omhoog en blijft in de lucht hangen, klaar om te vertrekken. Het is de enige schijf die je van die staaf kunt verplaatsen: de andere zitten eronder vast.
  2. Tik op een andere staaf. De schijf schuift erheen en valt erop. Is ze kleiner dan de schijf waarop ze landt, of is de staaf leeg, dan gaat de zet door en telt de teller één op.
  3. Is de zet niet toegestaan, dan trilt de schijf en gaat ze terug naar haar plaats: je probeerde een grote schijf op een kleinere te leggen. Niets verloren, niets geteld, je probeert opnieuw.
  4. Tik twee keer op dezelfde staaf om de schijf terug te zetten zonder iets te verplaatsen. Er wordt geen zet geteld.

Er is geen slepen en neerzetten: je tikt, en dan plaats je. Dat werkt even goed met een vinger op een smartphone als met een muis, en het voorkomt schijven die op de verkeerde plek vallen.

Vier knoppen helpen je:

  • Ongedaan maken zet één zet terug, zo vaak als je wilt, tot helemaal aan het begin. De teller gaat met je mee omlaag.
  • Opnieuw zet de hele toren terug op de eerste staaf en zet de teller op nul.
  • Hint toont de volgende zet, met een pijl van de ene staaf naar de andere. Dat heeft een prijs, en het spel waarschuwt je vooraf: een niveau dat je met een hint uitspeelt, levert hoogstens twee sterren op.
  • Niveaus opent het overzicht van de tien niveaus, met de sterren die je op elk verdiend hebt.

Op een toetsenbord kiezen de cijfertoetsen 1 tot 4 de staven, de pijltjestoetsen links en rechts verplaatsen de cursor van staaf naar staaf, Enter tilt op of zet neer, Backspace maakt de laatste zet ongedaan en Escape zet de opgetilde schijf terug. Zo kun je het hele spel uitspelen zonder muis, met een duidelijke rand rond de gekozen staaf.

De regel waar alles om draait

Een toren van schijven verplaats je niet in één keer. Om de grootste schijf op de doelstaaf te leggen, moet die staaf leeg zijn, en moeten alle kleinere schijven ergens anders staan, opzij gezet. Met andere woorden: voor je de grote verplaatst, moet je eerst de hele toren verplaatsen die erop staat.

Dat is de sleutel van de puzzel, en het spel zegt het je in het derde niveau, in één zin: voor n schijven verplaats je de n−1 bovenste, dan de grote, dan opnieuw de n−1. Heb je dat idee eenmaal, dan kun je nooit meer verdwalen: elke toren komt neer op een kleinere toren, tot er één schijf overblijft, die je zonder nadenken verplaatst.

Die manier om een probleem op te lossen door het terug te brengen tot een kleinere versie van zichzelf heeft een naam in de informatica, recursie, en de Torens van Hanoi zijn er het schoolvoorbeeld van. Je hoeft niets uit je hoofd te leren: na vijf niveaus zit het in je vingers.

Het minimum aantal zetten

Met drie staven is de wiskunde meedogenloos: één schijf meer verdubbelt het werk, plus één zet. Drie schijven vragen 7 zetten, vier 15, vijf 31, zes 63, zeven 127 en acht 255. De formule past in een paar tekens: twee tot de macht n, min één.

Die groei zit achter de legende die bij het spel hoort. Volgens het verhaal verplaatsen monniken in een tempel een toren van vierenzestig gouden schijven, en vergaat de wereld wanneer de toren klaar is. Met één zet per seconde, zonder één fout, zouden ze er meer dan vijfhonderd miljard jaar over doen. De wereld heeft nog even.

De wereld met vier staven

Met één staaf meer wordt de puzzel een ander spel. Je hebt twee plekken om schijven opzij te zetten in plaats van één, en de beste strategie is niet langer alles als één blok te verplaatsen, maar de toren in twee stapels te splitsen.

Het idee: je parkeert een stapel kleine schijven op een tussenstaaf, met gebruik van alle vier de staven; je verplaatst de rest van de toren met maar drie staven, want de vierde is bezet; en dan haal je de stapel op die je opzij zette. De hele kunst zit in de keuze van de grootte van die stapel.

Het resultaat is spectaculair. Zes schijven vragen 63 zetten met drie staven, en maar 17 met vier. Acht schijven gaan van 255 naar 33. Tien schijven vragen 49 zetten, en twaalf 81. Het spel rekent die getallen zelf uit, met de recursieformule van Frame en Stewart, waarvan sinds 2014 bewezen is dat ze voor vier staven het echte minimum geeft.

Voor twaalf schijven zet een van de beste verdelingen zeven schijven opzij: je parkeert ze in 25 zetten op een tussenstaaf, verplaatst de vijf grote met drie staven in 31 zetten, en brengt de zeven kleine in 25 zetten terug. Vijfentwintig, plus eenendertig, plus vijfentwintig: eenentachtig.

Sterren en voortgang

Elk niveau win je met één, twee of drie sterren:

  • Drie sterren als je klaar bent in het minimum aantal zetten, zonder hint.
  • Twee sterren als je hoogstens 25% boven het minimum gaat, naar boven afgerond. Voor een niveau van 17 zetten mag je dan tot 22 zetten gebruiken; voor een niveau van 81 zetten tot 102.
  • Eén ster zodra de toren herbouwd is, hoeveel zetten het ook kostte.

Eén ster volstaat om het volgende niveau te openen: niemand blijft vastzitten. Maar het overzicht van de niveaus onthoudt je beste resultaat, sterren en aantal zetten, en niets houdt je tegen om naar een niveau terug te gaan dat je al uitspeelde, om de derde ster te halen.

Je voortgang (sterren, records en geopende niveaus) wordt in je browser bewaard, zonder account om aan te maken. Wissel je van toestel of wis je de gegevens van je browser, dan begint het overzicht opnieuw met tien lege niveaus.

De ranglijst

Elk niveau dat je haalt, levert punten op, en je score op de ranglijst is het totaal van al je niveaus. De sterren bepalen de prijs: in de wereld met drie staven krijg je 50 punten voor drie sterren, 40 voor twee en 30 voor één; de wereld met vier staven telt dubbel, dus 100, 80 of 60 punten. Alle tien niveaus in het minimum aantal zetten, zonder hint, zijn samen 700 punten waard.

Elk niveau telt één keer, voor je beste oplossing. Een niveau opnieuw spelen met meer sterren laat je totaal stijgen; het slechter doen kost je niets. De regels zijn die van de teller: een ongedaan gemaakte zet telt niet meer, opnieuw beginnen zet alles op nul, en een hint die je gezien hebt, beperkt het niveau tot 40 punten in de eerste wereld en 80 in de tweede.

De ranglijst houdt alleen gecontroleerde oplossingen bij: de server speelt elke zet opnieuw af, ongedaan gemaakte zetten, herstarts en hints inbegrepen, voordat hij de score aanvaardt. De eerste keer dat je een niveau haalt, vraagt het spel een schuilnaam, en daarna wordt je totaal vanzelf verstuurd, zonder je spel te onderbreken.

Tips om de Torens van Hanoi op te lossen

  • Volg de kleinste schijf. Met drie staven, in een spel met zo weinig mogelijk zetten, beweegt ze om de andere beurt, en altijd in dezelfde draairichting. Is het aantal schijven oneven, dan gaat ze eerst naar de doelstaaf; is het even, dan naar de middelste staaf. Tussen twee van haar zetten is er telkens maar één andere zet die de vorige niet ongedaan maakt: zo kun je een heel niveau spelen zonder ooit te aarzelen.
  • Maak niet ongedaan wat je net deed. Een schijf terugleggen waar ze vandaan kwam, kost twee zetten voor niets. Voel je die neiging, dan was de vorige zet vaak de verkeerde: gebruik dan Ongedaan maken in plaats van in rondjes te draaien.
  • Denk aan de toren erboven, niet aan de schijf eronder. Vraag je voor je de grote schijf verplaatst af waar de stapel die haar bedekt heen moet. Zijn bestemming is altijd de staaf die de grote schijf niet gebruikt.
  • Tel met vier staven je stapels. Een goede verdeling laat ongeveer evenveel werk over voor de geparkeerde stapel als voor de grote schijven. Parkeer je te weinig schijven, dan wordt het deel met drie staven enorm; parkeer je er te veel, dan maak je twee keer een lange tocht.
  • Kijk op de grote niveaus om de twee of drie minuten naar je toren. Stop even en kijk waar de drie kleinste schijven staan: liggen ze verspreid over drie verschillende staven, dan heb je een omweg genomen.
  • Een hint is geen nederlaag. Twee sterren met een begrepen oplossing zijn beter dan tien verloren minuten. Je kunt het niveau daarna altijd netjes opnieuw spelen.

Meer denkpuzzels die je al spelend iets leren: probeer Wolf, geit en kool of het Nimspel, of bekijk de educatieve spellen.

Veelgestelde vragen

Voor welke leeftijd is het spel? Vanaf vijf of zes jaar voor de eerste niveaus: drie schijven, één regel, en niets te lezen. De niveaus met acht schijven en de wereld met vier staven houden ook een volwassene flink bezig. In de klas zijn de Torens van Hanoi een klassieker om probleemoplossend denken te oefenen, van de basisschool tot de lessen informatica of programmeren op de middelbare school.

Wat is het minimum aantal zetten? Met drie staven twee tot de macht n, min één: 7 zetten voor drie schijven, 255 voor acht. Met vier staven ligt het minimum veel lager, 17 zetten voor zes schijven, 81 voor twaalf, en het spel toont het naast je teller, niveau per niveau.

Waarom verandert de vierde staaf alles? Omdat ze je een tweede plek geeft om schijven opzij te zetten. In plaats van de hele toren als één blok te verplaatsen, kun je een stapel kleine schijven parkeren, rustig met de grote werken, en dan de stapel weer ophalen. Het aantal zetten verdubbelt niet meer met elke schijf die erbij komt.

Gaat de teller omlaag als ik een zet ongedaan maak? Ja. De teller toont de lengte van de weg die je sinds het begin echt afgelegd hebt: maak je iets ongedaan, dan gaat hij omlaag. Zo kun je zoeken, je vergissen, teruggaan en toch nog drie sterren halen.

Wat kost een hint? Hij beperkt het niveau tot twee sterren, en het spel zegt het je voor het hem toont: je moet een tweede keer op de knop tikken om te bevestigen. Het aantal hints maakt daarentegen niet uit: de eerste heeft al alles gekost. Begin je het niveau opnieuw, dan begin je met een schone lei.

Is de zet die de hint toont de beste? Met drie staven altijd: de kortste weg is vanuit elke stand exact te berekenen. Met vier staven volgt de hint de kortste weg zolang je erop zit, en brengt hij je er zo snel mogelijk naar terug als je afgedwaald bent.

Is er een ranglijst? Ja: die telt het totaal aan punten van de niveaus die je gehaald hebt, tot 700 als je alle tien in het minimum aantal zetten haalt zonder hint. De tien niveaus zijn voor iedereen dezelfde, en je speelt ze in je eigen tempo.

Kan ik volledig met het toetsenbord spelen? Ja. De cijfertoetsen 1 tot 4 kiezen de staven, de pijltjestoetsen verplaatsen de cursor, Enter tilt op en zet neer, Backspace maakt ongedaan. De gekozen staaf heeft een zichtbare rand, en elke zet wordt aan schermlezers doorgegeven.

Waar komt deze puzzel vandaan? Van de Franse wiskundige Édouard Lucas, die hem in 1883 onder een schuilnaam op de markt bracht, samen met de legende van de tempel en zijn vierenzestig gouden schijven. Sindsdien is hij een voorbeeld in elke cursus algoritmen ter wereld, en een geduldspel in elke wachtkamer.

Meer educatieve spelletjes

Educatieve spellen
  • Plantencel en fotosynthese
    Herken de organellen op een echte schooltekening, zet dan de fotosynthese aan en kijk hoe het blad tot leven komt.
  • Wolf, geit en kool
    De wolf eet de geit op, de geit eet de kool op: zet iedereen over. Twaalf raadsels, en missers die je aan het lachen maken.
  • Stroomkringen
    Draai de draden, sluit de kring en laat de lampjes branden: serie, parallel en kortsluiting, in vierentwintig niveaus.
  • Tangram
    Zeven stukken, één silhouet om te vullen: dertien figuren en een album om compleet te maken.
  • Logische poorten
    Plaats de juiste poorten, zet de schakelaars om en laat de lamp de hele waarheidstabel volgen.
  • Klokkijken
    Zet beide wijzers op de gevraagde tijd, van hele uren tot op de minuut, middagtijden inbegrepen.
  • Balansmethode
    Haal weg, voeg toe, deel — maar altijd aan beide kanten. De balans blijft in evenwicht tot x alleen overblijft.
  • Wisselgeld teruggeven
    De klant betaalt te veel: leg het juiste wisselgeld in zijn hand, met zo weinig mogelijk munten en biljetten.